aarthiknews.com बुधबार, २१ जेठ २०७७   Wednesday, 03 June, 2020
 
Tansen_cement
ctz
hulas Remite

हाइड्रोपावरका लगानीकर्ताको भाग्य खुल्दै

  • आर्थिकन्यूज
    आर्थिकन्यूज
  • आइतबार, २१ बैशाख २०७७
Sunrise
हाइड्रोपावरका लगानीकर्ताको भाग्य खुल्दै
LBEF

काठमाडौं । शेयर बजारमा सबैभन्दा हेपिएको क्षेत्र हो हाइड्रो । लगानीकर्ताको सबैभन्दा अन्तिम छनौट हुन्थ्यो यो क्षेत्र । त्यही भएकोले हुनसक्छ, बजारमा सूचीकृत भएर नियमित कारोबार हुँदै आएका ३३ हाइड्रोपावर कम्पनीमध्ये अहिले पनि १८ वटा कम्पनीको शेयरमूल्य अंकित मूल्य भन्दा तल नै छ । 

बजारमा सूचीकृत कम्पनीमध्ये हाइड्रो क्षेत्र हेपिनुको कार यो क्षेत्रका कम्पनीले दिएको न्यून लाभांश हो । सूचीकृत कम्पनीमध्ये यो वर्ष ८ वटाले मात्रै लाभांश दिए । तीमध्ये ५ वटा कम्पनीको लाभांश १० प्रतिशत भन्दा कम थियो । सानिमा माई हाइडोपावरले १० प्रतिशत लाभांश दिएको थियो भने चिलिमेले २५ प्रतिशत र बुटवल पावरले २८ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको थियो । 

निजी क्षेत्रका कम्पनीले कम लाभांश दिनुको कारण मूलत ३ वटा छन्, उच्च निर्माण लागत, न्यून पीपीए दर र सरकारलाई आयोजना हस्तान्तरण गर्नुपर्ने प्रावधान । 

निर्माणमा हुने ढिलाइ र खर्चमा मितव्ययिता अभावका कारण हुने ती कम्पनीको लागत उच्च रहँदै आएको थियो । निजी क्षेत्रका हाइड्रो कम्पनीको लागत प्रतिमेगावाट नै ३० करोड रुपैंयासम्म छ । सोही कारण ती कम्पनीले राम्रो उँभो लाग्न नसकिरहेको अवस्था थियो । सोही कारणले पनि लगानीकर्ताको नजरमा यी कम्पनीहरु पर्न नसकिरहेका हुन् । 

अर्कोतिर केही कम्पनीले निर्माण गरेको हाइड्रोपावरबाट उत्पादित विद्युत्को पीपीए दर अहिले पनि ज्यादै न्यून छ । ती कम्पनीहरुले विद्युत् प्राधिकरणलाई प्रतिवाट २.४० रुपैंयासम्ममा पनि बिजुली बेचिरहेका छन् । 

अर्काेतिर, निर्माण भएका हाइड्रोपावरहरु सञ्चालन सुरु भएको ३० वर्षमा विद्युत् प्राधिकरणलाई हस्तान्तरण गर्नुपर्छ । जबकी कुनै हाइड्रोपावरको ‘डिस्काउन्टेड पेब्याक पिरियड’ नै ३० वर्षभन्दा बढी छ । यी कारणले गर्दा ती कम्पनीले राम्रो लाभांश दिन नसकिरहेको अवस्था हो । सोही कारण बजारमा शेयरमूल्य पनि कम हुने अवस्था आएको हो । तर, अब भने अवस्था बदलिने भएको छ । 

अहिले शेयर बजारमा सबैभन्दा आकर्षक क्षेत्र भनेको बैंकिङ क्षेत्र हो । राष्ट्र बैंकको नियमन क्षेत्रभित्र पर्ने वाणिज्य बैंक, विकास बैंक, वित्त कम्पनी र लघुवित्त संस्था आवद्ध क्षेत्रले कुल शेयर संख्याको ६५ प्रतिशत तथा कुल बजार पुँजीकरणको करिब ६० प्रतिशत हिस्सा यो क्षेत्रले ओगट्छ । तर यो क्षेत्रले अब २ वर्षसम्म लाभांश नदिने भनेको छ । 

राष्ट्र बैंकले यसबारे आधिकारिक निर्देशन नदिए पनि अबको २ वर्ष न्यूनतम नाफा गर्ने र लाभांश नदिने विषयमा बैंकरहरु सहमत भइसकेका छन् । राष्ट्र बैंकले यदि त्यस्तो निर्णय गरेन भने पनि अधिकांश बैंकहरु लाभांश दिनसक्ने अवस्थामा रहँदैनन् । किनभने कोरोना प्रभावित क्षेत्रमा प्रवाह गरिएको ऋणको ब्याजदर २ प्रतिशतले घटाउने राष्ट्र बैंकको निर्णयले यो क्षेत्रको नाफामा ठूलो प्रभाव पर्ने देखिएको छ । 

बीमा क्षेत्रमा बैंकको तुलनामा असर न्यून देखिन्छ । बीमा समितिको नियमनमा पर्ने जीवनबीमा र निर्जीवन बीमा क्षेत्रले अहिलेसम्म करिब १३ प्रतिशत शेयर र करिब २२ प्रतिशत बजार पुँजीकरण ओगट्दै आएको छ । यद्यपि यो क्षेत्रको नाफाको अवस्था र लाभांशबारे निर्णय नहुँदा अबको आकर्षण यो क्षेत्रमा हुन सक्छ । तर महामारी फैलनसक्ने र  बैंकिङ ब्याज घट्दा लगानीबाट प्राप्त हुने प्रतिफलमा प्रभाप पार्ने सम्भावना भने देखिन्छ ।  

यी दुई क्षेत्रले करिब ८० प्रतिशत बजार हिस्सा ओगट्दा अन्य क्षेत्रहरुको हिस्सा बाँकी २० प्रतिशत मात्रै हुन्छ । त्यसमध्ये म्युचुअल फण्ड बजारमा सूचीकृत कम्पनीको आधारमा निर्धारण हुने क्षेत्र हो । अधिकांश लगानी बैंकिङ क्षेत्रमा भएकोले यसको अन्तरसम्बन्ध बैंकिङ क्षेत्रसँग हुन्छ । त्यस्तै, अर्को ठूलो बजारहिस्सा रहेको अन्य क्षेत्रमा रहेका नेपाल टेलिकम, जलविद्युत् लगानी तथा विकास कम्पनी र नागरिक लगानी कोषमध्ये टेलिकममा सकारात्मक प्रभाव पर्ने देखिन्छ । 

नागरिक लगानी कोष पनि वित्तीय क्षेत्र अन्तर्गतकै कम्पनी भएको र बैंक तथा वित्तीय संस्थामा ठूलो संस्थागत निक्षेप भएका कारण यस्तो निक्षेपको ब्याजदर घट्दा यसको लाभांश क्षमतामा ठूलो ह्रास आउने सम्भावना छ । जलविद्युत् लगानी तथा विकास कम्पनी हाइड्रो क्षेत्रमा लगानी गर्न स्थापना भएको कम्पनी भएकोले यसलाई यसमा सकारात्मक प्रभावको अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।  

बाँकी क्षेत्रमध्ये यो वर्ष होटल क्षेत्र निकैनै तल झर्ने अवस्था देखिएको छ । केन्द्रीय तथ्यांक विभागले यो वर्ष मात्रै यो क्षेत्रमा करिब १६ प्रतिशतको नकारात्मक वृद्धिको अनुमान गरेको छ । अहिले ४ वटा होटल मात्रै यो सूचीकृत रहेकोले बजारमा त्यति ठूलो प्रभाव नराखे पनि यो गिरावटले भएका कम्पनीमा लगानीकर्ता आकर्षित हुने सम्भावना देखिएको छैन । 

उत्पादनमूलक क्षेत्रमा पनि समस्या देखिएको छ । यो वर्ष यो क्षेत्रमा पनि करिब २.२७ प्रतिशतको नकारात्मक वृद्धिको अनुमान गरिएको छ । बजारमा यो क्षेत्रको १९ वटा कम्पनी सूचीकृत भए पनि ५ वटाले मात्रै नियमित कारोबार गरिरहेका छन् । उता, ४ वटा कम्पनी रहेको व्यापारमूलक क्षेत्रमा २.११ प्रतिशतको वृद्धि हुने देखिएको छ जबकी अघिल्लो वर्ष यस्तो वृद्धि दोहोरो अंकमा थियो । त्यसैले यो वर्ष यो क्षेत्रमा पनि समस्या नै छ । 
हाइड्रो क्षेत्रमा किन कम असर ?

अहिले जतिपनि निर्माण सम्पन्न भइसकेका आयोजनाहरु छन्, यी आयोजनामा अहिलेको कोरोनाको कुनै पनि असर परेको छैन । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणबाट सम्झौता (पीपीए) भएको दरमा निरन्तररुपमा भुक्तानी पाउने भएकोले ती कम्पनीमा लकडाउनको असर नदेखिने देखिएको हो । त्यही भएर नेपाल राष्ट्र बैंकले त्यस्ता कम्पनीलाई ब्याजदर छुट दिनुपर्ने सुचीमा राखेको छैन । 

त्यसबाहेक निर्माणाधिन आयोजनालाई लकडाउनले निर्माण सम्पन्न हुन लाग्ने समय केही बढाउने सम्भावना देखिएको छ । तर, सरकारले यस्ता आयोजनाहरु निर्माण सूचारु गर्न भनिसकेको छ । त्यसैले अपर तामाकोशी, साञ्जेन, रसुवागढी जस्ता आयोजनाहरुको निर्माण प्रक्रिया अघि बढिसेकेको छ । उता यी आयोजनाको ऋणमा राष्ट्र बैंकले ब्याज छुट दिने भएको छ । त्यसैले यसले यो क्षेत्रलाई थप राहत पुग्ने देखिएको छ । 

अन्य क्षेत्रका कम्पनीमा कोरोनाको असर गहिरिँदै जाँदा यो क्षेत्रमा असर नदेखिनु तथा यो क्षेत्रका कम्पनीहरुकाे मूल्य निकै कम विन्दुमा भएकाेले शेयर बजारका लगानीकर्ताको आकर्षणमा यो क्षेत्र पर्ने देखिएकाे छ । तर, त्यसका लागि बजार कहिले खुल्छ त्यसको प्रतिक्षा भने गर्नुपर्नेछ ।

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस