यस्तो छ दर्ता भइसकेपछि कम्पनीले पालना गर्नुपर्ने कानुनी प्रावधानहरु


कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा कम्पनी दर्ता भइसकेपछि कम्पनीले एउटा कानूनी व्यक्तिको स्वरुप पाउछ र यसको प्रवन्ध पत्रमा उल्लेखित उदेश्यहरुको प्राप्तीको लागी कम्पनी ऐनमा व्यवस्था गरिएका केहि कानूनी प्रावधानहरु अनिवार्य रुपमा पालना गर्नुपर्ने हुन्छ । सो क्रममा मूख्यतया निम्न क्रियाकलापहरु संचालन गर्नु कम्पनीको कर्तव्य पनि हुन्छ ।

अनुमति वा इजाजत लिनुपर्ने :

कम्पनीले आफ्नो उद्देश्य कार्यान्वयन गर्नुअघि प्रचलित नेपाल कानून वमोजिम अनुमति वा इजाजत लिनु पर्ने विषयमा सम्वन्धित निकायवाट अनुमति वा इजाजत प्राप्त गर्नुपर्दछ । यसरी अनुमती वा इजाजत प्राप्त भएको १५ दिनभित्र कार्यालयलाइ जानकारी गराउनु कम्पनीको कर्तव्य हुनेछ ।

स्थायी आयकर लेखा नम्वर लिनुपर्ने :

कम्पनीले अनुमती वा इजाजत लिनु पर्नेमा लिई आफ्नो व्यवसाय शुरु गर्नु भन्दा अगाडि नै सम्वन्धित आन्तरिक राजस्व कार्यालयवाट स्थायी आयकर लेखा नम्वर प्राप्त गर्नुपर्दछ ।

कारोवार गर्ने स्विकृती लिनुपर्ने :

पव्लिक लिमिटेड कम्पनीका संस्थापकहरुले कम्पनी संस्थापना गर्दा प्रवन्ध-पत्र र नियमावलीमा खरीद गर्न कवूल गरेको शेयरको पूरा रकम चुक्ता गरी सकेपछि सोको प्रमाण सहित कारोवार गर्ने स्विकृतीको लागि कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा निवेदन दिनु पर्दछ ।

प्रवन्ध-पत्र र नियमावलीको प्रकाशन :

पव्लिक लिमिटेड कम्पनीले कारोवार गर्ने स्विकृती प्राप्त गरेको तीन महिना भित्र आफ्नो प्रवन्ध-पत्र तथा नियमावली प्रकाशित गर्नुपर्ने व्यवस्था कम्पनी ऐन, २०६३ को दफा २२(१) मा गरिएको छ । त्यस्तै सोहि ऐन,को दफा २२(२) ले प्रवन्ध-पत्र र नियमावलीमा कुनै प्रकारको संशोधन भएको स्थितिमा पनि संशोधन भएको तीन महिना भित्र संशोधित प्रवन्ध-पत्र र नियमावलीको प्रकाशन गर्नुपर्दछ । तर प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीले प्रवन्ध-पत्र र नियमावली प्रकाशित गर्नुपर्दैन ।

विवरण-पत्रको स्वीकृति र सो को प्रकाशन :

  • पव्लिक लिमिटेड कम्पनीले आफ्नो धितो-पत्र र्सार्वजनिक निष्काशन गर्नु भन्दा अगावै धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृत भएको विवरणपत्र प्रकाशित गर्नुपर्दछ तर सो विवरण-पत्र कार्यालयमा अभिलेख नगर्राई प्रकाशन गर्नु हुदैन र संशोधनको हकमा समेत सोहि प्रक्रिया अवलम्बन गर्नु पर्छ ।
  • प्रकाशित विवरणपत्रमा उल्लेख गरिएका सवै बुदाहरुको पालना गर्नु सम्बन्धित कम्पनीको कर्तव्य तथा दायित्व दुवै हुनेछ ।

प्राइभेट कम्पनीको लागी विवरण पत्र आवश्यक पर्दैन ।

६ प्रतिलिपि दिने 

  • प्रबन्धपत्र, नियमावली, विवरणपत्र, वाषिर्क हिसाब र लेखापरीक्षण वा सञ्चालकको प्रतिवेदन वा कम्पनीले कार्यालयमा पेश गरेको कुनै लिखतको प्रतिलिपि कुनै शेयरधनी वा अरु कुनै सरोकारवालाले माग गरेमा सम्बन्धित कम्पनीले नियमावलीमा तोकिएको दस्तूर लिई त्यस्तो लिखतको प्रतिलिपि उपलब्ध गराउनु पर्नेछ । तर पब्लिक कम्पनीको भए जो सुकैले पनि माग गर्न सक्नेछ ।
  • कुनै शेयरधनीले साधारण सभाको काम कारवाहीको विवरणको प्रतिलिपि लिन चाहेमा कम्पनीले नियमावलीमा तोके बमोजिमको दस्तूर लिई प्रतिलिपि उपलब्ध गराउनु पर्नेछ ।

शेयरको बाँडफाँड विवरण 

पब्लिक कम्पनीले शेयर खरीदको लागि र्सवसाधारण समक्ष दरखास्त आव्हान गरेकोमा शेयर निष्कासन वन्द भएको मितिले बढीमा तीन महिनाभित्र शेयरको बाँडफाँड गरी शेयरधनीलाई तोकिए बमोजिमको ढाँचामा सूचना दिनु पर्नेछ ।

साधारण सभा :

कम्पनीहरुको साधारण सभा दुइ प्रकारका हुन्छन् :

(क) वार्षीक साधारण सभा
(ख) विशेष साधारण सभा

पव्लिक कम्पनीको वाषिर्क साधारण सभा गर्नका लागि कम्तीमा २१ दिन अगावै र विशेष साधारण सभा गर्नका लागि कम्तीमा १५ दिन अगावै सभा हुने ठाउँ, मिति र छलफल गर्ने विषय खुलाई शेयरवालाहरुलाई सूचना दिनु पर्दछ ।

कम्पनीले कार्यालयमा पठाउनु पर्ने विवरण

  • प्रत्येक कम्पनीले प्रथम वार्षिक साधारण सभा हुन भन्दा ३० दिन अघि सम्म तत्काल कायम रहेका र खारेज भएका शेयर धनी र डिवेञ्चर वालाहरुको ५१(२) वमोजिमका विवरण समेतको लगत लगायत दफा ७८ मा उल्लेखित अन्य बिषय समेतको प्रतिवेदन साधारण सभा हुनु भन्दा कम्तीमा २१ दिन अघि कार्यालयमा पेश गर्नु पर्नेछ । जुन सञ्चालक समितिवाट स्वीकृत भै कम्पनीको लेखापरिक्षकवाट प्रमाणित गरेको हुनु पर्नेछ ।
  • त्यसै गरी ऐनको दफा १२०,१३१, र १५६ का विवरण लगायत उपरोक्त विवरणका अतिरिक्त कम्पनी ऐन, २०६३ वमोजिम कार्यालयमा पेश गर्नु पर्ने अन्य विवरणहरु समेत निर्धारित समयमा पेश गर्नु कम्पनीको अनिवार्य दायित्वभित्र पर्दछ ।
  • प्रत्येक पव्लिक कम्पनीले वार्षिक साधारण सभा भएको ३० दिन भित्र सो सभामा उपस्थित शेयर धनीहरुको सख्या, वार्षीक आर्थिक विवरण, संचालक र लेखापरिक्षकको प्रतिवेदन र सो सभाले गरेका निर्णय तथा प्रत्येक प्राइभेट कम्पनीले आफ्नो आ.व. पूरा भएको ६ महिनाभित्र लेखा परिक्षणद्वारा प्रमाणित वार्षीक आर्थिक विवरण पेश गर्नु पर्नेछ ।
  • उपरोक्त वमोजिम पठाउनु पर्ने प्रतिवेदन/विवरण आदि निर्धारित समयमा कार्यालयमा पेश नगर्ने कम्पनीलाई कम्पनी ऐन २०६३ को दफा ८१(२) वमोजिमको जरिवाना हुनेछ ।

कम्पनीको हिसाव किताव र लेखा

  • कम्पनीले आफ्नो लेखा नेपाली वा अंग्रेजी भाषामा रीतपूर्वक राख्नु पर्नेछ ।
  • उक्तबमोजिम राखिने लेखा दोहोरो लेखाप्रणालीमा आधारित र कम्पनीको कारोबारको यथार्थ स्थिति स्पष्ट रुपमा प्रतिविम्वित हुने गरी प्रचलित कानून अनुसार अधिकारप्राप्त निकायले लागू गरेको लेखामान -एकाउन्टीङ्ग स्ट्यार्न्र्डड) र यस ऐन बमोजिम पालना गर्नु पर्ने अन्य शर्त तथा व्यवस्था अनुरुप राख्नु पर्नेछ ।
  • कार्यालयले स्वीकृति दिएकोमा बाहेक कम्पनीको लेखा कम्पनीको रजिष्र्टड कार्यालय बाहेक अन्यत्र राख्न सकिने छैन ।
  • कम्पनीको सञ्चालक समितिले तोकिदिएको रकम बाहेक कम्पनीसँग रहेको नगद मौज्दात बैंकमा दाखिल गरी बैंक मार्फ नै कारोबार गर्नु पर्नेछ ।
  • पब्लिक कम्पनीको सञ्चालक समितिले प्रत्येक वर्षवाषिर्क साधारण सभा हुनु भन्दा कम्तीमा तीस दिन अगावै र प्राइभेट कम्पनीको हकमा आर्थिक वर्षसमाप्त भएको छ महिनाभित्र तोकिएको ढँाचामा देहाय बमोजिमको वाषिर्क आर्थिक विवरण तयार गर्नु पर्नेछ :(क) आर्थिक वर्षको अन्तिम मितिको वासलात
    (ख) आर्थिक वर्षको नाफा नोक्सानीको हिसाब
    (ग) आर्थिक वर्षको नगद प्रवाहको विवरणयसरी तयार गरिने आर्थिक विवरण कम्पनी ऐनको दफा १०९ मा उल्लेखित बुंदाहरुबाट निर्देशित हुनुपर्छ ।
  • कम्पनीको प्रत्येक वर्षो हिसावकिताव रजिष्र्टड लेखा परिक्षकबाट लेखापरिक्षण गराउनु पर्ने र निजबाट प्रस्तुत हुने लेखा प्रतिवेदनलाइ वाषिर्क साधारणबाट अनुमोदन गर्राई तत्सम्बन्धि निर्णयसहित लेखा परिक्षण प्रतिवेदन कम्पनी रजिष्टारको कार्यालयमा पेश गर्नु पर्दछ ।

लेखापरीक्षकको व्यवस्था 

  • कम्पनीले आफ्नो वाषिर्क कारोवारको लेखा परीक्षण गराउन लेखापरीक्षक नियुक्ति गर्नुपर्दछ ।
  • यसरी नियुक्त हुने लेखापरीक्षक प्रचलित कानून बमोजिम दर्ता भएका वा प्रमाणपत्र प्राप्त लेखा परिक्षकहरुमध्येबाट पव्लिक लिमिटेड कम्पनीको हकमा कम्पनी ऐन,२०६३ को दफा १८ को अधिनमा रही साधारण सभाले र प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीको हकमा प्रवन्ध-पत्र, नियमावली वा र्सवसम्मत सम्झौतामा व्यवस्था भए वमोजिम र सो नभएमा साधारण सभाले नियुक्त गरी १५ दिनभित्र निजको नाम कार्यालयमा पठाउनुपर्नेछ । लेखापरीक्षकको पारिश्रमिक नियुक्तिकर्ताले तोकेबमोजिम हुनेछ ।
  • लेखापरीक्षणको सिलसिलामा लेखापरीक्षकले माग गरेका हिसाव किताव र लेखा निजलाई उपलव्ध गराउनुको साथै निजले मागेको कैफियतको यथासिघ्र जवाफ दिनु कम्पनीको संचालक तथा कर्मचारीहरुको कर्तव्य हुनेछ ।
  • ३ करोड वा सो भन्दा बढी चुक्ता पूजी भएका सुचिकृत कम्पनी वा नेपाल सरकारको पूर्ण वा आंसिक स्वामित्व भएका कम्पनीले कम्पनीको दैनिक कार्यसञ्चालन वा व्यवस्थापनमा संलग्न नरहेको सञ्चालनको अध्यक्षतामा कम्तीमा ३ जना सदस्य रहेको एक लेखा परिक्षण समीति गठन गर्नु पर्दछ । उक्त समीतिमा कम्तीमा १ जना सदस्य लेखा सम्बन्धि व्यवसायिक प्रमाणपत्र प्राप्त अनुभवी वा लेखा,वाणिज्य,व्यवस्थापन,वित्त,वा अर्थशास्त्रबाट कम्तीमा स्नातकको उपाधि प्राप्त गरी लेखा तथा वित्तिय क्षेत्रमा अनुभव प्राप्त व्यक्ति हुनुपर्नेछ ।

कम्पनीले पालना गर्नुपर्ने अन्य शर्तहरु 

  • कम्पनीको रजिष्ट्रर्ड कार्यालय र कारोवार गर्ने स्थानमा राष्ट्र भाषा नेपालीमा साइन वोर्ड राख्नुपर्नेछ ।
  • कम्पनीले गर्नुपर्ने सम्पूर्ण कामकारोवारहरु सम्वन्धित कम्पनीको नामबाट गर्नुपर्नेछ ।
  • प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीले आफ्नो नामको पछाडि प्रा.लि. र पव्लिक लिमिटेड कम्पनीले आफ्नो नामको पछाडि लिमिटेड” वा “लि.” लेख्नुपर्नेछ तर मुनाफा वितरण नगर्ने कम्पनीको हकमा यो व्यवस्था लागू हुने छैन ।
  • प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीले आफ्नो शेयर तथा डिवेन्चर खुल्ला रुपमा विक्री गर्नु हुँदैन । प्रवन्धपत्र, नियमावली र र्सवसम्मत सम्झौतामा व्यवस्था गरिएकोमा कार्यविधि पूरा नगरे प्राइभेट कम्पनीले आफ्नो धितोपत्र आफ्नै शेयरवालाहरु वाहेक अन्य व्यक्तिहरुलाई धितोवन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिनुहुँदैन ।
  • कसैलाई पीर मर्का नपर्ने गरी कम्पनीको स्थापना तथा संचालन गर्नुपर्दछ ।
  • कम्पनीले साझेदारी वा प्राइभेट र्फम खोल्नु हुदैन ।
  • कम्पनी ऐन,मा अन्यथा व्यवस्था गरिएकोमा बाहेक मुनाफा वितरण नगर्ने कम्पनीले आफ्ना सदस्यहरुलाइ लाभांश वितरण गर्न वा सदस्य वा निजका नजिकका नातेदारलाइ प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपले कुनै रकम भुक्तानी गर्नु हुदैन ।
  • ऐनको कार्यान्वयन तथा कम्पनीको प्रशासन सम्बन्धि कार्य प्रभावकारी वा व्यवस्थित गर्ने सर्न्दर्भमा जारी भएको वा गरिने निर्देशिका पालना गर्नु प्रत्येक कम्पनी सञ्चालक वा वा पदाधिकारीको कर्तव्य हुनेछ ।

स्रोतः कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय

फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया